Kunst therapie?

Tentoonstelling Rijksmuseum: Art is Therapy - Alain de Botton

Uit: Medisch Contact: 

Op doktersrecept tweemaal daags naar ‘De waterlelies van Monet’ kijken: volgens schrijver en filosoof Alain de Botton is dat helemaal geen gek idee.

Over therapie: 

Kunst kan volgens hem een therapeutische werking hebben. Het kan je zelfs helpen om een beter mens te worden. Zijn theorie: ieder mens heeft vragen waarmee hij worstelt en de moraal van een kunstwerk kan helpen deze vragen te beantwoorden. Zo laat ‘Het Straatje van Vermeer’ je de schoonheid van het eenvoudige alledaagse leven waarderen, als je het gevoel hebt dat je leven te saai is en spannender moet. En als de consumptiemaatschappij je aanvliegt, helpt het om een stilleven van citroenen te aanschouwen.

Het klinkt misschien wat simpel, maar volgens De Botton gaat het niet zozeer om wat de grote meesters bedoeld hebben, maar om de vraag: wat betekent kunst voor mij. Kunst heeft altijd iets moralistisch gehad, zegt hij, ‘maar op de één of andere manier zijn we dat vanaf de twintigste eeuw uit het oog verloren. Het werd vroeger niet voor niets als

didactisch middel gebruikt. Mijn visie is dus niet nieuw, maar zeer traditioneel.’

Een kritische bedenking in de blog BuitenPlaatsen: Alain de Botton kan de boom in.

Echt vreselijk wat De Botton doet: hij heeft zijn boek in de wij-vorm geschreven. Er is wel een co-auteur, maar De Botton bedoelt gewoon ‘ik en iedereen’. Voortdurend zet ik in de kantlijn ‘ik niet’. De Botton heeft op belachelijke wijze alles ingevuld voor de lezer. En dat is precies wat er ook met de kijker zal gebeuren mocht De Botton ooit een museum inrichten. Dan tref je de Hals aan op de afdeling Liefde of Tederheid. Nog afgezien van mijn afkeer van dat zó voorgeschoteld te krijgen, denk ik ook: maar zo werkt kunst natuurlijk niet. De opdonder, vertedering of spirituele ervaring die kunst je kan geven, komt nooit voorgekookt. Wel kan iemand je aan de hand meenemen (Joost Zwagerman doet dat uitstekend).
Het boek heeft ook een hoofdstuk ‘Natuur’ en dat gaat maar zeer ten dele over natuur. Ik lees en schrik me een aap: “Bomen in de herfst zijn een stimulans tot reflectie. Ze vragen ons onszelf te zien als gebonden aan het ritme van de wereld van de natuur.” Vertel me iets nieuws.

En ui dezelfde blog iets over de citroenschil.

Nu weten we wel dat de zeventiende-eeuw barstensvol vergankelijksheidssymboliek zit. Al dat aardse, het is slechts ijdelheid je ermee bezig te houden. De citroenschil is dan een cliché, afgewikkeld als de levensdraad en vooruitwijzend naar een onoverkomelijke dood. Maar zou dat het hele verhaal zijn van dit werk? Je kunt zo’n schilderij toch niet maken zonder een ongebreidelde nieuwsgierigheid naar hoe de natuur er onder het oppervlak uitziet. Er ligt een bijna wetenschappelijke wil aan ten grondslag. Dit stilleven gaat juist heel erg over het Zijn in deze wereld.

Cornelis De Heem uit circa 1665-1672.